Οι άδειες στο Δημόσιο δεν αποτελούν «παραχώρηση» της υπηρεσίας· είναι θεμελιωμένα δικαιώματα που προβλέπονται ρητά στον Υπαλληλικό Κώδικα (ν. 3528/2007) και σε νεότερες ρυθμίσεις.
Κάθε δημόσιος υπάλληλος – μόνιμος, ΙΔΑΧ ή ΙΔΟΧ (όπου προβλέπεται) – έχει συγκεκριμένα κατοχυρωμένα δικαιώματα που αφορούν τη διάρκεια, τις αποδοχές και τις προϋποθέσεις χορήγησης.
Συγκεντρώνουμε εδώ όλες τις βασικές κατηγορίες αδειών, με αναφορά στο ισχύον νομικό πλαίσιο και πρακτικές σημειώσεις, ώστε να γνωρίζει κάθε υπάλληλος ακριβώς τι δικαιούται. Οι παραπομπές οδηγούν στις σχετικές διατάξεις και εγκυκλίους.
Κανονική άδεια (ετήσια)
Δικαίωμα:
Από 2 μήνες μετά τον διορισμό: 2 ημέρες/μήνα (αναλογία), έως το ανώτατο που αντιστοιχεί στο 12μηνο.
Μετά το 1ο έτος: 20 εργάσιμες (πενθήμερο) ή 24 (εξαήμερο), με προσαύξηση +1 ημέρα/έτος έως 25 ή 30 αντίστοιχα.
Χορήγηση:
Υποχρεωτικά 15 ημέρες 15/5–31/10, αν το ζητήσει ο υπάλληλος (εξαιρέσεις για υπηρεσίες αιχμής/24ωρες). Αν όλη η άδεια δοθεί εκτός αυτής της περιόδου, +5 εργάσιμες (όχι αν ληφθεί Χριστούγεννα/Πάσχα).
Η υπηρεσία οφείλει να χορηγεί την κανονική άδεια στο β’ εξάμηνο ακόμη κι αν δεν ζητηθεί.
Μπορεί να περιοριστεί/ανακληθεί για έκτακτες ανάγκες, αλλά τότε δίνεται υποχρεωτικά το επόμενο έτος.
Επιπλέον προσαυξήσεις:
Παραμεθόριες περιοχές: έως +4 ημέρες με απόφαση ΥΠΕΣ.
Επικίνδυνες/ανθυγιεινές εργασίες: προσαύξηση με Π.Δ. (ορίζει όρους/ημέρες).
Eιδικές άδειες (Άρθρο 50 ΥΚ)
Γάμου: 5 εργάσιμες με αποδοχές.
Πένθους (σύζυγος/συγγενής έως β’ βαθμού): 3 εργάσιμες με αποδοχές.
Άσκηση εκλογικού δικαιώματος / συμμετοχή σε δίκη: 1–3 ημέρες με αποδοχές, κατόπιν τεκμηριωμένης αίτησης.
Αιμοδοσίας: 2 ημέρες με αποδοχές για ανταπόκριση σε πρόσκληση/ομαδική αιμοληψία. (Ειδική άδεια στο πλαίσιο ΥΚ).
Άδεια μητρότητας – υιοθεσίας (Άρθρο 52 ΥΚ)
Κύηση/λοχεία: 2 μήνες πριν + 3 μετά τον τοκετό (πλήρεις αποδοχές). Για τέκνο πέραν του 3ου, η μετά τον τοκετό άδεια προσαυξάνεται κατά +2 μήνες.
Υιοθεσία (έως 6 ετών): 3 μήνες με αποδοχές, εντός του πρώτου εξαμήνου από την περαίωση. Ένας μήνας μπορεί να ληφθεί πριν την υιοθεσία.
Ειδική περίπτωση κύησης: μετά από εξάντληση αναρρωτικών, δυνατότητα κανονικής άδειας κύησης με αποδοχές με ιατρική βεβαίωση.
Διευκολύνσεις υπαλλήλων με οικογενειακές υποχρεώσεις (Άρθρο 53 ΥΚ)
Μειωμένο ωράριο: -2 ώρες/ημέρα έως 2 ετών, -1 ώρα/ημέρα από 2 έως 4 ετών.
Εναλλακτικά: 9 μήνες άδεια ανατροφής με αποδοχές, αν δεν γίνει χρήση μειωμένου ωραρίου.
Προσαυξήσεις για άγαμο/χήρο/διαζευγμένο ή με αναπηρία ≥67%: +6 μήνες στο μειωμένο ωράριο ή +1 μήνας στην άδεια ανατροφής.
Σε γέννηση 4ου τέκνου: παράταση μειωμένου ωραρίου για +2 έτη.
Συνδυασμός μεταξύ γονέων: με κοινή δήλωση, χρήση από έναν ή διαδοχική χρήση.
Επίσκεψη στο σχολείο: υποχρέωση διευκόλυνσης από την υπηρεσία (λεπτομέρειες με απόφαση ΥΠΕΣ).
Γονικές άδειες & νέες ρυθμίσεις (ν.4808/2021 – εφαρμογή στο Δημόσιο)
Ο ν.4808/2021 εισήγαγε γονική άδεια (με ειδικό επίδομα από ΔΥΠΑ/ΟΑΕΔ για ιδιωτικό τομέα) και ρύθμισε μεταβατικά ζητήματα για υπαλλήλους ΙΔΟΧ στο Δημόσιο. Στο Δημόσιο εξακολουθούν να ισχύουν ευνοϊκότερες ρυθμίσεις του ΥΚ (π.χ. 9μηνη με αποδοχές). Ειδικές διευκρινίσεις:
ΥΠΕΣ (2023): οι ρυθμίσεις ΥΚ για γονείς/δικαστικούς συμπαραστάτες είναι ευνοϊκότερες από το άρθρο 30 ν.4808/2021· δεν χορηγείται επιπλέον άδεια αυτού του άρθρου.
Εγκύκλιος (26.8.2022): για ΙΔΟΧ υπαλλήλους, σε περιπτώσεις γονικής άδειας που «τρέχει» από παλαιότερο πλαίσιο, η ΔΥΠΑ καταβάλλει το επίδομα – ειδικά μεταβατικά ζητήματα αποσαφηνίζονται
Άδεια λόγω ασθένειας (αναρρωτική)
Γενικά: Χορηγείται με γνωμάτευση Υγειονομικής Επιτροπής (ανά τρίμηνο ή, για δυσίατα νοσήματα, ανά εξάμηνο).
Βραχυχρόνιες: με υπεύθυνη δήλωση/γιατρού έως 2–3 ημέρες κάθε φορά, με ετήσια ανώτατα όρια (σύμφωνα με τις ισχύουσες διατάξεις/εγκυκλίους).
Σημειώσεις: Υπάρχουν τροποποιήσεις ανά τα έτη· οι υπηρεσίες ακολουθούν τις τελευταίες εγκυκλίους ΥΠΕΣ
Άδειες χωρίς αποδοχές (ΥΚ)
Έως 1 μήνα/έτος για ιδιωτικούς λόγους (αν το επιτρέπουν οι ανάγκες της υπηρεσίας).
Έως 2 έτη συνολικά για σοβαρούς ιδιωτικούς λόγους με γνώμη Υπηρεσιακού Συμβουλίου.
Σύζυγος στο εξωτερικό (Δημόσιο/ΕΕ/Διεθνής Οργανισμός): έως 6 έτη (με 2ετή πραγματική υπηρεσία).
Αποδοχή θέσης σε ΕΕ/Διεθνή Οργανισμό: έως 5 έτη (+5 με παράταση). Υποχρέωση καταβολής ασφαλιστικών κρατήσεων στην παρ. 4.
Ο χρόνος χωρίς αποδοχές λογίζεται ως πραγματική υπηρεσία μόνο στις παρ. 1 & 4.
Άδειες – διευκολύνσεις λόγω τέκνων/οικογένειας (σύνοψη ειδικών περιπτώσεων)
Ασθένεια τέκνων: έως 4 ημέρες/έτος με αποδοχές (τρίτεκνοι 7, πολύτεκνοι 10, μονογονείς 8).
Μονογονεϊκές οικογένειες: προσαυξήσεις κατά τα ανωτέρω και προτεραιότητα στις διευκολύνσεις Άρθρου 53.
Παρακολούθηση σχολικής επίδοσης: η υπηρεσία οφείλει να διευκολύνει (ανώτατο όριο ημερών με απόφαση ΥΠΕΣ).
Ειδικές μνείες για εργαζομένους με αναπηρία
Υπάλληλοι με αναπηρία ≥50%: +6 εργάσιμες ημέρες άδεια ετησίως επιπλέον της κανονικής
&
| Είδος άδειας | Διάρκεια | Αποδοχές | Ποιοι | Νομική βάση | Σημειώσεις |
|---|---|---|---|---|---|
| Κανονική | Μετά 1ο έτος: 20 (5ήμερο) ή 24 (6ήμερο) +1/έτος έως 25/30 | Με αποδοχές | Όλοι οι υπάλληλοι | ΥΚ αρ.48–49 | +5 ημέρες αν ληφθεί εξ ολοκλήρου εκτός 15/5–31/10 (εξαιρ. Χριστ./Πάσχα) |
| Παραμεθόριες | Έως +4 ημέρες | Με αποδοχές | Υπηρετούντες σε παραμεθόριο | ΥΚ αρ.48 | Με απόφαση ΥΠΕΣ |
| Επικίνδυνες/Ανθυγιεινές | Προσαύξηση (καθορίζεται με Π.Δ.) | Με αποδοχές | Όπου οριστεί | ΥΚ αρ.48 | Όροι/ημέρες με Π.Δ. |
| Ειδική – Γάμου | 5 εργάσιμες | Με αποδοχές | Όλοι | ΥΚ αρ.50 | — |
| Ειδική – Πένθους | 3 εργάσιμες | Με αποδοχές | Σύζυγος/συγγενής έως β’ | ΥΚ αρ.50 | — |
| Ειδική – Εκλογές/Δίκη | 1–3 ημέρες | Με αποδοχές | Όλοι | ΥΚ αρ.50 | Με τεκμηρίωση |
| Αιμοδοσίας | 2 ημέρες | Με αποδοχές | Αιμοδότες | ΥΚ (ειδική άδεια) | Πρόσκληση/ομαδική αιμοληψία |
| Μητρότητας (κύηση/λοχεία) | 2 μήνες πριν + 3 μετά (πέραν 3ου τέκνου: +2 μήνες μετά) | Με αποδοχές | Υπάλληλοι μητέρες | ΥΚ αρ.52 | Βεβαίωση ιατρού για ΠΗΤ |
| Υιοθεσίας | 3 μήνες (έως 6 ετών) | Με αποδοχές | Υπάλληλοι μητέρες | ΥΚ αρ.52 | 1 μήνας δύναται πριν την περαίωση |
| Άδεια ανατροφής (εναλλακτική του μειωμένου ωραρίου) | 9 μήνες | Με αποδοχές | Γονέας-υπάλληλος | ΥΚ αρ.53 | +1 μήνας για άγαμο/χήρο/διαζευγμένο ή ΑμεΑ ≥67% |
| Μειωμένο ωράριο | -2 ώρες/ημ. (0–2), -1 ώρα/ημ. (2–4) | Με αποδοχές | Γονέας-υπάλληλος | ΥΚ αρ.53 | 4ο τέκνο: +2 έτη παράταση |
| Ασθένεια τέκνων | 4/έτος (7 τρίτεκνοι, 10 πολύτεκνοι, 8 μονογονείς) | Με αποδοχές | Γονείς-υπάλληλοι | ΥΚ αρ.53(8) | — |
| Αναρρωτική | Κατά γνωμάτευση (τρίμηνο/εξάμηνο για δυσίατα) | Με αποδοχές/κατά νόμο | Όλοι | ΥΚ αρ.55 | Βραχυχρόνιες με υπεύθυνη δήλωση/ιατρό |
| Χωρίς αποδοχές | Έως 1 μήνα/έτος (ιδιωτικοί λόγοι) · έως 2 έτη (σοβαροί λόγοι) | Χωρίς αποδοχές | Όλοι | ΥΚ | Με γνώμη Υπηρεσιακού Συμβουλίου όπου απαιτείται |
| Χωρίς αποδοχές – σύζυγος στο εξωτερικό | Έως 6 έτη | Χωρίς αποδοχές | Όλοι με 2ετή υπηρεσία | ΥΚ | Ελληνική υπηρεσία/ΕΕ/Διεθνής Οργανισμός |
| Χωρίς αποδοχές – θέση σε ΕΕ/Διεθνή Οργανισμό | Έως 5 έτη (+5 με παράταση) | Χωρίς αποδοχές | Όλοι | ΥΚ | Καταβολή ασφαλιστικών κρατήσεων από υπάλληλο |
| Επιπλέον ημέρες για ΑμεΑ υπαλλήλους | +6 εργάσιμες/έτος | Με αποδοχές | Αναπηρία ≥50% | ΥΚ αρ.50 | Επιπλέον της κανονικής |
Σημαντικές επισημάνσεις
ΙΔΟΧ/ΙΔΑΧ: όπου αναφέρονται ρυθμίσεις για ΙΔΟΧ, ισχύουν ειδικές οδηγίες/εγκύκλιοι (ιδίως για γονικές άδειες και επιδότηση από ΔΥΠΑ). Ελέγχετε πάντα τις τελευταίες διευκρινίσεις ΥΠΕΣ.
Εσωτερικοί κανονισμοί: ορισμένες υπηρεσίες (24ωρης λειτουργίας/αιχμής) έχουν ειδικές εξαιρέσεις ως προς το «υποχρεωτικό 15ήμερο» του θέρους.
Επικαιροποίηση: οι αναρρωτικές/βραχυχρόνιες άδειες έχουν δεχθεί παρεμβάσεις με τροποποιήσεις/εγκυκλίους. Επιβεβαιώστε την πιο πρόσφατη πρακτική της υπηρεσίας σας με βάση τις εγκυκλίους ΥΠΕΣ.
Νομική βάση – επιλεγμένες παραπομπές
Υπαλληλικός Κώδικας (ν.3528/2007): άρθρα 48 (κανονική), 49 (χορήγηση), 50 (ειδικές), 52 (μητρότητα/υιοθεσία), 53 (διευκολύνσεις γονέων), 55 (αναρρωτικές).
Εγκύκλιοι/Οδηγίες ΥΠΕΣ για γονικές άδειες & ΙΔΟΧ: 26.08.2022 και 08.05.2023.
Ειδικές διαδικασίες Μίτος: άδεια γάμου, χορήγηση/ανάκληση κανονικής, βραχυχρόνιες αναρρωτικές.
Ενημερωτικά υπομνήματα/φυλλάδια (ΑΑΔΕ/ΥΠΕΣ) για πρακτική εφαρμογή: χρήσιμα για υπηρεσίες/HR
