Η ελληνική εργατική Πρωτομαγιά

Οι κινητοποιήσεις των εργατών της 1η Μαΐου του 1886 στο Σικάγο, που διεκδικούσαν μεταξύ άλλων την οκτάωρη εργασία. Οι αστυνομικές δυνάμεις απάντησαν και βία και εν τέλει απαγχονιστήκαν οι πρωταγωνιστές . Ο εργατικός ξεσηκωμός του Σικάγου , είχε σημαντικό αντίκτυπο στις διεθνείς οργανώσεις του σοσιαλιστικού και εργατικού κινήματος και για αυτό το λόγο η Πρώτη Μαΐου, έχει καθιερωθεί παγκοσμίως ως μέρα μνήμης.

Ο πρώτος εορτασμός

Στην χώρα μας. η πρώτη πρωτομαγιάτικη απόπειρα εργατικής διαμαρτυρίας, ήταν στις 2 Μαΐου του 1893. Τότε συγκεντρώθηκαν στο Παναθηναϊκό Στάδιο,  περίπου 2.000 άνθρωποι και ζήτησαν  την καθιέρωση της οκτάωρης ημερήσιας εργασίας. Ήταν η πρώτη «Εργατική Πρωτομαγιά» στην κινητοποίηση είχε οργανώσει ο Κεντρικός Σοσιαλιστικός Σύλλογος του Σταύρου Καλλέργη, ο οποίος είχε ιδρύσει τον Σύλλογο τρία χρόνια πριν, ενώ εξέδιδε παράλληλα την εφημερίδα «Σοσιαλιστής».

Εκτός του 8ωρου, στα αιτήματα τους, ήταν η καθιέρωση της Κυριακάτικης αργίας,  η χορήγηση σύνταξης στα θύματα των εργατικών ατυχημάτων.

Το επόμενο χρόνο, επανελήφθησαν οι εκδηλώσεις με περισσότερο κόσμο, και ομιλητές με ομιλητές τον Πλάτωνα Δρακούλη και τον Σταύρο Καλλέργη. Στα αιτήματα προστέθηκε και η κατάργηση της θανατικής πονής. Μετά το τέλος της εκδήλωσης, οι αρχές έκαναν συλλήψεις και ο εορτασμός της Εργατικής Πρωτομαγιάς απαγορεύτηκε. Ηταν η τελευταία εργατική πρωτομαγιά για το εκείνη την περίοδο.

Η  Θεσσαλονίκη του 1909 ήταν υπό οθωμανικής κυριαρχίας. Την χρονιά εκείνη γιορτάστηκε  ο πρώτος εορτασμός της Πρωτομαγιάς, με πρωτοβουλία της Federasion, μια σοσιαλιστική πολιτικο-συνδικαλιστική οργάνωση.

Το κομμουνιστικό ιδιώνυμο

 Τις χρονιές 1921 και 1922 οι πρωτομαγιάτικες εκδηλώσεις είχαν απαγορευτεί,  με αφορμή τον πόλεμο στην Μικρά Ασία . Παρα τις απαγορεύσεις ΣΕΚΕ και ΓΣΕΕ, προσπάθησαν να γιορτάσουν την πρωτομαγιά, σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, αλλά οι αρχές απάντησαν με κινητοποιήσεις της αστυνομίας  και  αρκετές  συλλήψεις.

Το 1924 , ο εορτασμός, στιγματίστηκε με τον θανάσιμο τραυματισμό του  Σωτήρη Παρασκευαΐδη  και δεκάδες συλλήψεις.  Ο εορτασμός είχε απαγορευτεί και οι εργάτες συγκρούστηκαν με τον στρατό,

Το 1926 δεν έγιναν πρωτομαγιάτικες εκδηλώσεις, λόγω της επιβολής της δικτατορίας Πάγκαλου.

 Μετά την ίδρυση,από τους κομμουνιστές της Ενωτικής ΓΣΕΕ, το 1929, (στην ΓΣΕΕ είχαν εισέλθει άνθρωποι των εργοδοτών και της κυβέρνησης, και τότε είχε δοθεί ο όρος εργατοπατέρας), πραγματοποιούνταν χωριστές εκδηλώσεις.  Την εποχή εκείνη ίσχυε το λεγόμενο, αντικομουνιστικό βενιζελικό Ιδιώνυμο, οι συγκεντρώσεις της Ενωτικής ΓΣΕΕ, που γίνονταν παρά τις αστυνομικές απαγορεύσεις, είχαν μαζικό χαρακτήρα.  

Η απεργία των καπνεργατών

Τον 1936, η πρωτομαγιάτικη εκδήλωση στη Θεσσαλονίκη πραγματοποιήθηκε σε κλίμα εκρηκτικό. Ήδη από τις 29 Απριλίου είχε κηρυχτεί η μεγάλη καπνεργατική απεργία, που λίγες μέρες μετά εξελίχθηκε σε πανεργατική-παλλαϊκή εξέγερση. Το ωρομίσθιο είχε φθάσει τις 65 έως 70 δραχμές για τους άνδρες και τις 24 έως 30 για τις γυναίκες. Η εφαρμογή του νόμου «περί Τόγκας» όριζε υψηλότερες κατώτερες αμοιβές, η βελτίωση των παροχών του κλαδικού ταμείου για τους «παρήλικας και τους φυματικούς» και τη χορήγηση έκτακτου επιδόματος 500 δραχμών στους άνεργους καπνεργάτες ενόψει των εορτών του Πάσχα. Στις διεκδικήσεις είχαν ενταχθεί και πολιτικά αιτήματα, όπως «η χορήγηση γενικής αμνηστίας εις τους πολιτικούς φυλακισμένους, εξόριστους και καταδικασμένους και ιδιαίτερα των καπνεργατικών στελεχών».

Οργανώνονται συλλαλητήρια και πορείες, ενώ η Χωροφυλακή προσπαθεί να εμποδίσει τους διαδηλωτές να κατευθυνθούν προς το Διοικητήριο (το κτίριο που στεγάζεται σήμερα η γραμματεία Μακεδονίας Θράκης).

Τα επεισόδια ξεκίνησαν από τη συμβολή των οδών Βενιζέλου και Εγνατίας, όπου το συνδικάτο των αυτοκινητιστών είχε στήσει οδόφραγμα. Οι αυτοκινητιστές προσπάθησαν να απελευθερώσουν συνάδελφό τους που είχε συλληφθεί και η χωροφυλακή απάντησε με πυροβολισμούς. Σκοτώθηκε ο Τάσος Τούσης. Ο νεκρός μεταφέρεται πάνω σε μια πόρτα από διαδηλωτές που κατευθύνονται προς το Διοικητήριο και οι ταραχές γενικεύονται.

Απολογισμός

Ο απολογισμός είναι 16 νεκροί και δεκάδες τραυματίες. Την επομένη, οι κηδείες των θυμάτων μετατρέπονται με μαζικές διαδηλώσεις. Στις 11 Μαΐου κηρύσσονται απεργίες διαμαρτυρίας σε πολλές πόλεις της χώρας και στις 13 Μαΐου πανελλαδική απεργία. Η αναταραχή τερματίζεται την επομένη, με σημαντικές υποχωρήσεις από την πλευρά των καπνεμπόρων, ενώ το κράτος υπόσχεται να χορηγήσει συντάξεις στις οικογένειες των θυμάτων.

Ο θρήνος της μητέρας πάνω από το νεκρό γιο της, απαθανατίστηκε από τον φωτογραφικό φακό και ενέπνευσε τον ποιητή Γιάννη Ρίτσο, στο έργο «Επιτάφιος».

Κατά την περίοδο της δικτατορίας Μεταξά η Πρωτομαγιάς καθιερώθηκε ως επίσημη αργία και ανακηρύχτηκε «Εθνική Ημέρα Εργασίας», σύμφωνα με το γερμανικό ναζιστικό πρότυπο.

Κατοχή

Η πρωτομαγιά του 1944 θα καταγραφεί στη συλλογική μνήμη, όχι λόγω των εργατικών κινητοποιήσεων, αλλά εξαιτίας ενός τρομερού εγκλήματος, το οποίο συνδέεται, με την «Εργατική Πρωτομαγιά».

Στις 27 Απριλίου του 1944 διμοιρία του 8ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ Πελοποννήσου σκοτώνει, σε ενέδρα στον δρόμο Μολάων Σπάρτης στη Λακωνία, τον Γερμανό στρατιωτικό διοικητή Πελοποννήσου, στρατηγό Φράντς Κρεχ και τρεις άνδρες της συνοδείας του. Σε αντίποινα, ο στρατός κατοχής αποφάσισε «την εκτέλεση 200 κομμουνιστών, καθώς και την εκτέλεση όλων των ανδρών που θα συλλαμβάνονται μεταξύ Μολάων και Σπάρτης».

Οι 200 της Καισαριανής

Παρά τις προσπάθειες των οργανώσεων του ΕΑΜ και του αρχιεπισκόπου Δαμασκηνού για τη διάσωσή τους, η απόφαση υλοποιήθηκε και οι εκτελέσεις των 200 έγιναν την 1η Μαΐου στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Από αυτούς, οι 170 ήταν πρώην κρατούμενοι των φυλακών της Ακροναυπλίας και οι 30 πρώην εξόριστοι από την Ανάφη, που είχαν συλληφθεί για «κομμουνιστική δράση» πριν από την Κατοχή. Ανάμεσά τους πολλά συνδικαλιστικά στελέχη και ο πρώην βουλευτής του ΚΚΕ Στέλιος Σκλάβαινας.

Απελευθέρωση

Η πρώτη ανοικτή συγκέντρωση για την Πρωτομαγιά μετά τον πόλεμο γίνεται στο Παναθηναϊκό Στάδιο, σχεδόν αμέσως μετά τα Δεκεμβριανά. Μετά τη λήξη του Εμφυλίου πολέμου, ο εορτασμός γίνεται με πολλές δυσκολίες, κυρίως σε κλειστούς χώρους, καθώς υπάρχουν σοβαροί περιορισμοί στις δημόσιες συναθροίσεις και την πολιτική δράση. Οι διοικήσεις της ΓΣΕΕ διορίζονται από τα δικαστήρια, τακτική που θα συνεχισθεί έως τη Μεταπολίτευση και σε ορισμένες περιπτώσεις μετά από αυτήν.

Το 1955 διοργανώθηκε στην Αθήνα, για πρώτη φορά μετά τον Εμφύλιο, συγκέντρωση από σωματεία που ελέγχονταν από την Αριστερά και καθώς η μέρα ήταν Κυριακή, η ΓΣΕΕ κάλεσε σε εκκλησιασμό! H Πρωτομαγιά στα 1956-59 εορτάστηκε με κινητοποιήσεις που οργάνωνε το αριστερό Δημοκρατικό Συνδικαλιστικό Κίνημα (ΔΣΚ), με εξαίρεση το 1957, όταν η ΓΣΕΕ κήρυξε απεργία και πραγματοποιήθηκαν συγκεντρώσεις με τη στήριξη και των αριστερών συνδικαλιστικών οργανώσεων.

Οι συγκρούσεις με την αστυνομία χαρακτηρίζουν τις χωριστές από τις τυπικές εκδηλώσεις της ΓΣΕΕ κινητοποιήσεις που οργανώνει η συνδικαλιστική αντιπολίτευση στα 1960-62, ενώ το 1963 η συγκέντρωση που οργάνωσαν στο γήπεδο του Παναθηναϊκού οι 115 Συνεργαζόμενες Εργατοϋπαλληλικές Οργανώσεις θύμιζε τις μαζικές κινητοποιήσεις των πρώτων μεταπελευθερωτικών χρόνων. Ανάλογη μαζικότητα είχαν και οι πρωτομαγιάτικες εκδηλώσεις του 1964.

Σε όλη την μετεμφυλιακή περίοδο το ταξικό συνδικαλιστικό κίνημα πρόβαλλε στις πρωτομαγιάτικες κινητοποιήσεις, εκτός από τα άμεσα ζητήματα της αύξησης του εργατικού εισοδήματος, της βελτίωσης των συνθηκών εργασίας και της διεύρυνσης των ασφαλιστικών δικαιωμάτων των εργαζόμενων, και ζητήματα εκδημοκρατισμού του συνδικαλιστικού κινήματος, ένταξης των μαζικών ταξικών οργανώσεων στα Εργατικά Κέντρα, τις Ομοσπονδίες και τη ΓΣΕΕ, καθώς και ζητήματα που αφορούσαν συνολικότερα στις δημοκρατικές ελευθερίες, την απελευθέρωση των πολιτικών κρατουμένων, την υπεράσπιση της ειρήνης κ.λπ.

Με την κήρυξη της δικτατορίας των συνταγματαρχών, στις 21 Απριλίου του 1967, επιβλήθηκε ο στρατιωτικός νόμος και απαγορεύτηκε κάθε συγκέντρωση.

Κατά την περίοδο της στρατιωτικής δικτατορίας (1967-74) δεν πραγματοποιήθηκαν πρωτομαγιάτικες εκδηλώσεις. Μετά την πτώση της, η Πρωτομαγιά γιορταζόταν από την αριστερή συνδικαλιστική αντιπολίτευση με μαζικές συγκεντρώσεις, οι οποίες στην Αθήνα γίνονταν στην πλατεία Δημαρχείου (Κοτζιά) και κατόπιν στο Πεδίο του Άρεως.

Την παραμονή της Πρωτομαγιάς του 1976 σκοτώθηκε, κατά την καταδίωξή του από την αστυνομία, ο Σιδέρης Ισιδωρόπουλος, μέλος της μαθητικής παράταξης της Κομμουνιστικής Οργάνωσης Μαχητής, που κολλούσε αφίσες, οι οποίες καλούσαν στην απαγορευμένη συγκέντρωση που οργάνωνε η άκρα Αριστερά στην πλατεία Δημαρχείου. Συγκρούσεις έγιναν και το 1977, μεταξύ αναρχικών και διαδηλωτών του ΕΚΚΕ, εναντίον του οποίου επιτέθηκε κατόπιν η αστυνομία, συλλαμβάνοντας στελέχη του.

Βιβλιογραφία

Αλεξάτος Γιώργος, Συνοπτική αναφορά στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος – Γειτονιές του Κόσμου 2003.

Κορδάτος Γιάννης, Ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος – γ΄ έκδ. Μποκουμάνης 1972.

Ακολουθεί βίντεο από την εκπομπή, Στην Μηχανή του χρόνου, αφερωμένο στις εργατικές κινητοποιήσεις

Be the first to comment

Απάντηση